Je zit in een vergadering. Een collega presenteert een plan. De presentatie gaat soepel en feilloos en iedereen reageert enthousiast.
Je knikt vol overtuiging enthousiast mee. Maar vanbinnen gebeurt er iets anders. Je voelt je plotseling klein. Je gedachten schieten direct naar je eigen functioneren. Waarom kan ik dat niet zo helder verwoorden? Waarom ben ik altijd degene die nog zoekende is in dit soort projecten?
Je glimlacht en geeft een compliment. Je negeert het ongemakkelijke gevoel in je maag. Want jij hoort toch ook gewoon succesvol, overtuigend en zeker te zijn?
In deze blog deelt trainer Sabine van Dijk waarom je vergelijken niet kunt uitzetten, en wat je wel kunt doen om er minder last van te hebben.
Laten we even stilstaan bij vergelijken
Vergelijken doen we vanaf kinds af aan. Sabine: “Vanaf kind af aan doen we wedstrijdjes. Wie rent het hardst, wie verstopt zich het best?” Je brein is erop gemaakt: het kijkt de hele dag of de realiteit klopt met je verwachting. Als dat tegenvalt, noemen we dat een probleem.
Het lastige is dat we ons zelden vergelijken met de werkelijkheid. Sabine: “We vergelijken niet ons zelfbeeld met een ander, we vergelijken ons zelfbeeld met hoe wij de ander ideaal hebben gemaakt.” Op social media zie je de perfecte kant van iemand, niet de onzekerheid of de eenzaamheid die erachter zit. En fotomodellen in tijdschriften zijn zo bewerkt dat ze niet eens meer bestaan.
Geen wonder dat we vaak bekaaid van zo’n vergelijking afkomen. Sabine: “Zelden vergelijken we ons met anderen en denken: zo, dat kan ik even goed.”
De gevolgen van jezelf blijven vergelijken
Door je eigen gedachten te geloven over hoe groot de ander is, maak je jezelf klein. Hoe beter zij het weten, hoe minder jij voorstelt. Je motivatie kan erdoor kelderen, de stress neemt toe en je onzekerheid groeit. Binnen een team kan dit leiden tot verminderde samenwerking, verborgen conflicten of stilzwijgende jaloezie.
Dit betekent overigens niet dat je je best niet meer hoeft te doen. Je hebt een taak. Je wordt betaald om die taak zo goed mogelijk uit te voeren.
Maar dat is ook precies wat het is: doen wat gedaan moet worden. Jouw taak volbrengen, ongeacht hoe anderen hún taak volbrengen. Zodra je jouw prestatie afhankelijk maakt van de prestatie van je collega, verlies je de focus op wat jij hier eigenlijk te doen hebt.
Vijf strategieën om te stoppen met jezelf vergelijken
Vergelijken kun je niet uitzetten, want het is een natuurlijk mechanisme. Wat wel kan, is voorkomen dat je er steeds bekaaid vanaf komt. Sabine deelt vijf manieren om dat te doen.
Tip 1: Focus op je eigen groei
Sabine: “Gras groeit niet harder als je eraan trekt, maar wel als je het voedt.” Hetzelfde geldt voor jezelf: je groeit als je jezelf voedt, niet als je jezelf klein maakt naast anderen.
Een manier om jezelf te voeden is een dankbaarheidsdagboek. Sabine: “Schrijf iedere avond op wat je goed hebt gedaan. Ook als de poging mislukt is, ben je het wel aangegaan.” Ook dat is een stap in je groei.
Sabine verwijst ook naar pijler 6 uit de mindfulness: niet streven. Dat betekent niet dat je niets meer hoeft te doen, maar dat je niet alles afmeet tegen een ideaalbeeld. En daardoor ook wat meer “in het nu” kunt zijn. Sabine: “In plaats van te denken in tekorten kun je tevreden zijn met wat je in je hebt, en daar wat milder naar kijken.”
Tip 2: Herken je triggers
Wie zijn jouw vaste vergelijkingspartners, en is die vergelijking eigenlijk wel reëel? Sabine: “Hoe reëel is het om je te vergelijken met mensen die al twintig jaar in het vak zitten?” Door je triggers in beeld te krijgen, kun je er bewust mee omgaan in plaats van er telkens ingezogen te worden.
Tip 3: Vergroot je zelfcompassie
Mild zijn voor jezelf is geen luxe. Sabine: “Zelfkritiek is ondermijnend voor je zelfbeeld. Zelfcompassie is bevorderend.” Wat je tegen jezelf zegt, kleurt wat je daarna doet. Glimlach af en toe eens naar jezelf en spreek jezelf bemoedigend toe. Afstraffen brengt je niet verder en denken in tekorten zet je vaak niet aan tot een effectieve actie.
Tip 4: Zet sociale media kritisch in
We noemen het vaak ontspantijd, maar eigenlijk is scrollen ontsnaptijd.
In de uren die je maandelijks kwijt bent aan het kijken naar het perfecte plaatje van anderen op sociale media, zou je bij wijze van spreken vloeiend Russisch of Chinees kunnen leren. Meestal word je een stuk gelukkiger als je zelf iets nieuws leert, dan wanneer je passief toekijkt hoe anderen hun successen vieren.
Sociale media voeden het vergelijken met mensen die buiten jouw realiteit staan. Kies bewust wat je consumeert. Beperk je schermtijd en ontvolg de accounts die jou het gevoel geven dat je niet voldoet.
Tip 5: Zoek verbinding in plaats van competitie
Verbinding ontstaat zodra je vergelijken omkeert: in plaats van iemand op afstand bewonderen, ga je vragen stellen. Sabine: “Bevraag de mensen aan wie jij een kwaliteit toedicht. Hoe kom je daaraan? Wat geloof je over jezelf?” Daarin zitten vaak inzichten die je verder helpen.
Wat opvalt bij mensen die zelfverzekerd overkomen, is hoe ze tegen zichzelf praten. Sabine: “Zij denken vaak: ik doe gewoon mijn best, en als ik iets niet snap, vraag ik het. Als het mislukt, heb ik in ieder geval geleerd.” Vergelijken kun je dan ook anders inzetten. Sabine: “Niet vanuit een tekort, maar vanuit een inspiratiebron. Hé, wat doet die collega dan?”
Een praktijkvoorbeeld: van vergelijken naar vertrouwen
In trainingen ziet Sabine het vaak: deelnemers die onzeker raken van een leidinggevende die alles op orde lijkt te hebben. Iemand die helder communiceert en stevig in de wedstrijd staat. “Mensen denken dan dat ze dat ook zo moeten zijn,” zegt Sabine. Wat helpt, is dat hardop bespreken.
Sabine: “Het is kwetsbaar om dat te zeggen, maar het geeft lucht. Vaak zegt de ander dan: oh nee, dat verwacht ik helemaal niet van je.”
Achter veel vergelijken zit een verwachtingenkloof. Sabine: “Soms leg je jezelf te hoge verwachtingen op doordat je naar anderen kijkt. Hoe groter het verschil tussen je verwachtingenlat en de realiteit, hoe groter je pijn.”
Sabine deelt een concreet voorbeeld: de leidinggevende die om elf uur ’s avonds nog een mailtje stuurt. Onbewust legt die een norm neer dat zo laat werken erbij hoort. Een zin onder de mail kan dat tempereren: “Het feit dat ik dit nu stuur, betekent niet dat ik verwacht dat je nu reageert.”
Wanneer is extra ondersteuning nodig?
Soms zit het vergelijken vast in iets diepers. Sabine beschrijft een patroon dat ze in trainingen vaak ziet: de overtuiging dat je pas oké bent als je iets bent of doet. “Ik ben pas oké als ik mijn best doe. Als ik het perfect doe.” Die voorwaardelijkheid is vaak van kind af aan meegekregen, onbewust en onbedoeld.
Sabine: “In essentie zijn wij mensen allemaal hartstikke oké. Dat wil niet zeggen dat ons gedrag oké is, maar wij als mens zijn echt oké.”
Een manier om je eigen voorwaardelijkheid te onderzoeken: schrijf de zin “Ik ben pas oké als ik…” op en kijk wat eruit komt. Waar komt die zin vandaan, en wil je hem nog vasthouden?
In de training APK werk je aan die voorwaardelijkheid: welke voorwaarden heb je gekoppeld aan je oké-zijn, en welke wil je nog vasthouden? In de training De Kern gaat het over wie jij in de kern bent, los van het vergelijken met anderen.
Conclusie: groeien begint bij jezelf
Jezelf vergelijken is menselijk. Je zult het waarschijnlijk snel na het lezen van deze blog weer doen. Dat is niet erg, want je kunt veranderen hoe je het inzet. Als je naar anderen kijkt vanuit inspiratie in plaats van tekort, blijft er meer ruimte over voor je eigen ontwikkeling. En milder kijken naar wat je al in huis hebt, voedt je meer dan jezelf klein maken.
Hoe ga jij de komende tijd om met vergelijken?
De inzichten op een rij
- Vergelijken kun je niet uitzetten, het is een natuurlijk mechanisme. Wat je wel kunt veranderen, is hoe je uit die vergelijking komt.
- We vergelijken zelden met de realiteit, vaker met een ideaalbeeld dat soms niet eens bestaat. Daarom komen we vaak bekaaid eraf.
- Een dankbaarheidsdagboek voedt: schrijf op wat je goed deed, ook als de poging mislukte.
- Zelfkritiek ondermijnt, zelfcompassie versterkt. Mildheid is geen luxe maar een werkende strategie.
- Achter veel vergelijken zit een voorwaardelijk “ik ben pas oké als…”. In essentie ben je al oké.
Het begint bij jou
Om hier niet alleen over te lezen, maar het ook naar jezelf toe te trekken, helpt het om even stil te staan bij deze vragen:
- Wanneer merkte je voor het laatst dat je jezelf vergeleek, en wat deed dat met je?
- Met wie of wat vergelijk je je vaak, en is die vergelijking eigenlijk wel reëel?
- Wat zou je een volgende keer anders willen doen als je merkt dat je in vergelijken schiet?
Een kleine oefening
Houd drie weken lang een klein groeidagboek bij. Schrijf elke avond op wat je die dag goed hebt gedaan, of waar je een stap hebt gezet. Ook als de poging mislukte, ben je hem aangegaan. Dat telt mee.
Sabine: “Dit is een bewezen effectieve methode, omdat je je brein leert te kijken naar wat wel goed gaat in plaats van wat niet goed gaat. Het leert je waarderend kijken naar jezelf.”