Het is maandagochtend, teamoverleg. Er wordt een beslissing besproken waar je het niet mee eens bent. Je formuleert in je hoofd wat je wilt zeggen. Maar dan denk je: laat maar, het is vast een raar punt. Of: ik ben waarschijnlijk de enige die hier moeite mee heeft. Dus je zwijgt. En 5 minuten later zegt een collega precies wat jij dacht. Herkenbaar?
Jezelf uitspreken is voor veel professionals een dagelijkse worsteling. Niet omdat ze niets te zeggen hebben, maar omdat er altijd redenen zijn om het niet te doen. Trainer Joris van de Griendt herkent dat bij deelnemers van zijn trainingen: “Er zijn altijd genoeg redenen om je niet uit te spreken.” In deze blog lees je hoe je jezelf op een manier kunt uitspreken die bij jou past.
Laten we even stilstaan bij waarom het zo lastig is jezelf uit te spreken
Jezelf uitspreken klinkt als iets wat je gewoon moet doen. Maar in de praktijk is het veel ingewikkelder. Je hebt te maken met leidinggevenden die dominant kunnen zijn, of juist met een cultuur waarin iedereen aardig voor elkaar wil zijn. Joris: “Als ik merk dat ik straks met mijn leidinggevende of een andere collega ga praten en dat is een dominante man of vrouw, dan maak ik mezelf al kleiner. Dus als ik zonder terughoudendheid wil spreken, zal ik eerst moeten zorgen dat ik met mezelf oké ben.”
Hybride werken maakt het er niet makkelijker op. In een online overleg is het lastiger om het juiste moment te pakken, een stilte te laten vallen of te voelen hoe je woorden landen. De drempel om je uit te spreken wordt hoger naarmate het contact oppervlakkiger is of zo voelt.
Waarom jezelf leren uitspreken zo’n uitdaging is
Terughoudendheid heeft zelden één oorzaak. Vaak speelt er een combinatie van persoonlijke onzekerheid en groepsdynamiek. Je bent bang voor afwijzing, voor gedoe, of je wilt simpelweg de sfeer niet verpesten. Joris is daar eerlijk over: “op het moment dat je ervoor kiest je wel uitspreken, dan neem je daar inherent een risico mee. Ben je bereid dat risico te nemen? Je hebt er iets van lef voor nodig. Met de kans op afwijzing of op gedoe.”
Daaronder liggen vaak overtuigingen die je niet bewust kiest maar die wel je gedrag sturen. Gedachten als “het zal wel een rare vraag zijn” of “ik ben vast de enige die dit vindt” zijn krachtig genoeg om je mond te houden, ook als je rationeel weet dat het goed zou zijn om wel iets te zeggen.
De gevolgen van jezelf niet uitspreken
Wie zichzelf structureel inhoudt, betaalt daar een prijs voor. De frustratie groeit als je keer op keer ziet dat anderen zeggen wat jij dacht. Je motivatie daalt als je het gevoel hebt dat je bijdrage er niet toe doet. En de samenwerking lijdt eronder, omdat collega’s niet weten wat er bij je leeft.
Joris geeft een herkenbaar voorbeeld: “Je denkt: het zal wel een rare vraag zijn, of ik zal wel de enige zijn. En dan doet iemand anders het. En dan denk je: daar had ik me dus ook kunnen uitspreken.” Dat moment van spijt achteraf is een signaal dat je patronen je in de weg zitten.
Vijf strategieën om jezelf uit te spreken zonder twijfel
Jezelf leren uitspreken is geen kwestie van karakter. Het is een vaardigheid die je kunt ontwikkelen. Hieronder vijf strategieën die je direct kunt toepassen.
Tip 1: Herken je belemmerende gedachten
De eerste stap is zien wat je tegenhoudt. Niet de situatie zelf, maar de gedachtes die je erbij hebt. Joris: in plaats van je te laten leiden door een gedachte als “dit zal wel een domme opmerking zijn”, leer je een helpende gedachte ervoor in de plaats te zetten.
Joris: “Bewust zijn van je belemmerende gedachten, oké ermee zijn, en een andere helpende gedachte ervoor in de plaats denken.” Het gaat er niet om dat je je belemmeringen wegdrukt. Het gaat erom dat je ze herkent zonder er door gestuurd te worden.
Tip 2: Oefen met kleine stappen
Joris adviseert: “start niet met de moeilijkste situaties. Begin met iets kleins: een mening delen in een overleg met twee collega’s, een vraag stellen die je normaal zou inslikken.”
Door in laagdrempelige situaties te oefenen, bouw je ervaring op die je helpt als het er echt toe doet. Elke keer dat je iets uitspreekt en merkt dat de wereld niet instort, wordt de volgende keer iets makkelijker.
Tip 3: Spreek in de ik-vorm
Wanneer het spannend wordt, schieten veel mensen over naar de je-vorm. “Je vindt het toch moeilijk als je in een training over jezelf moet praten.” Terwijl ze bedoelen: ik vind het op dit moment moeilijk. Joris is daar in zijn trainingen altijd scherp op: “Als het over iets spannends of moeilijks gaat, gaan mensen ineens in de je-vorm praten.”
Die verschuiving is belangrijk om te benoemen. Door “je” te zeggen in plaats van “ik” creër je afstand tot je eigen ervaring. Je verstopt je achter een algemeenheid. Terwijl juist het woordje “ik” maakt dat je boodschap aankomt. Het is een kleine aanpassing met een groot effect.
Tip 4: Doe het zelf, maar niet alleen
Jezelf uitspreken is iets wat jij zelf moet doen, maar dat betekent niet dat je hiervoor niet de hulp van anderen kunt vragen. Joris: “Ga het niet allemaal in je hoofd zitten fixen. Spar erover, vraag om feedback. Praat met collega’s niet alleen over de inhoud, maar ook over de samenwerking.”
Zoek iemand die je vertrouwt, een collega of een interne coach op werk bijvoorbeeld, en bespreek waar je tegenaan loopt. Niet om te klagen, maar om scherp te krijgen wat je wilt zeggen en hoe. Door een gesprek te oefenen of feedback te krijgen bijvoorbeeld.
Tip 5: Reflecteer op je successen
Reflecteren op momenten waarop het lukt is minstens zo belangrijk als werken aan wat nog beter kan. Toch wordt het vaak te weinig gedaan. Joris: “Sta ook stil bij: het was een fijne dag vandaag, waarom eigenlijk? Oh, ik heb feedback durven geven vanochtend. Reflecteer op en vier je successen.”
Het is een patroon dat Joris regelmatig ziet: deelnemers die te weinig waardering krijgen en te weinig stilstaan bij hun eigen groei. Joris: “Dat komt ook door henzelf: perfectionisme, hoge lat, van de ene naar de andere taak rennen. Maar ook door hoe de organisatie is ingericht.” Bewust stilstaan bij wat je wél hebt gedurfd, hoe klein ook, bouwt het vertrouwen op dat je nodig hebt voor de volgende keer.
Praktijkvoorbeeld: gooi het eruit en kijk wat er gebeurt
Joris ziet in zijn trainingen hoe deelnemers worstelen met het vinden van het perfecte moment en de perfecte zin. Ze denken na, formuleren, herformuleren in hun hoofd, en uiteindelijk is het moment voorbij. Zijn advies is nuchter: “Ga niet eerst in je hoofd het precies uitdenken en zorgen dat je een perfecte zin hebt. Gooi het er een keer uit. En kijk wat het effect is, zowel op jezelf als op de anderen. En wacht niet op het juiste moment maar creeer dat door iemand te durven onderbreken. Bijvoorbeeld met een zin als: ‘sorry dat ik je onderbreek maar….”
Wanneer is extra ondersteuning nodig?
Soms is de terughoudendheid zo diep geworteld dat tips alleen niet genoeg zijn. Je merkt dat je steeds dezelfde patronen herhaalt, dat de spanning niet afneemt of dat je je na een uitspraak juist slechter voelt in plaats van beter.
Joris benoemt hoe belangrijk het is om daar niet te streng voor jezelf in te zijn. Wat helpt is een omgeving waarin je veilig kunt oefenen met nieuw gedrag en waarin je eerlijke feedback krijgt op hoe je overkomt.
De trainingen KIM-NL, de PCI en De Spiegel bieden die ruimte.
Jezelf uitspreken vraagt lef én oefening
Jezelf uitspreken zonder twijfel is iets dat je ontwikkelt door te oefenen, door te reflecteren en door jezelf de ruimte te geven om het niet meteen perfect te doen.
Het begint bij weten wat je wilt zeggen en waarom. Bij het herkennen van de gedachten die je tegenhouden. Bij het durven spreken in de ik-vorm in plaats van je te verschuilen achter algemeenheden. En bij het vieren dat je het hebt gedurfd, ook als het niet vlekkeloos ging.
Welke situatie heb jij de afgelopen week laten passeren waarin je eigenlijk iets had willen zeggen?
Inzichten
- Terughoudendheid komt zelden door de situatie zelf, maar door de gedachte die je erbij hebt.
- Kleine stappen in veilige situaties bouwen het vertrouwen op dat je nodig hebt als het ertoe doet.
- De ik-vorm maakt je boodschap krachtiger dan de je-vorm, juist als het spannend wordt.
- Jezelf uitspreken is persoonlijk, maar je hoeft er niet alleen uit te komen.
- Stilstaan bij wat je wél hebt gedurfd is minstens zo belangrijk als werken aan wat je nog niet durft.
Het begint bij jou
Om hier niet alleen over te lezen, maar het ook naar jezelf toe te trekken, helpt het om even stil te staan bij deze vragen:
- In welke situaties merk je dat je jezelf inhoudt?
- Wat is de gedachte die je op dat moment tegenhoudt?
- Wat zou er veranderen als je die gedachte zou herkennen zonder er door gestuurd te worden?
Een kleine oefening
Kies een situatie deze week waarin je je normaal gesproken zou inhouden. Bereid je voor door twee dingen op te schrijven: wat je wilt zeggen en waarom het belangrijk is. Spreek het uit zonder te wachten op het perfecte moment. En sta er achteraf bij stil: hoe voelde het, en wat was het effect?