Je loopt de vergaderruimte in. Er valt een stilte die net te lang duurt en een collega reageert met een glimlach die net niet helemaal klopt. Je voelt dat er iets speelt, maar je kunt je vinger er niet op leggen. En eerlijk gezegd weet je ook niet zo goed wat je ermee moet.
In deze blog deelt trainer Vivian Bastiaensen haar inzichten over spanning in teams. Je leest hoe je die onderstroom herkent, wat er gebeurt als je er niets mee doet en welke concrete stappen je kunt zetten om er bewust mee om te gaan.
Laten we even stilstaan bij omgaan met spanning in je team
De eerste reflex bij spanning is om het zo snel mogelijk op te lossen en door te gaan met de orde van de dag. Maar Vivian draait het om: “Hoe krijg je de onderstroom op tafel? Dáár gaat het eigenlijk over.”
Dat vraagt iets wat haaks staat op de cultuur van veel organisaties: vertragen en aandachtig kijken naar wat er werkelijk speelt. Niet meteen een oplossing zoeken, maar eerst begrijpen wat er aan de hand is. Zie spanning als een signaal dat iets aandacht nodig heeft, soms zelfs als een voorbode van groei. Door het zo te benaderen, met nieuwsgierigheid in plaats van met de drang om het weg te managen, kan het ook voor jou lichter voelen.
Wat maakt spanning in teams zo lastig?
Spanning in teams is zelden eenduidig. Vivian: “Een onderstroom is er soms omdat een team nog moet leren op een productieve manier van elkaar te leren en te verschillen. Of omdat er al lang iets speelt dat nooit echt het daglicht heeft gezien. Oud zeer bijvoorbeeld waar nooit erkenning voor is gekomen. Dat gaat niet vanzelf weg.”
En dan is er nog een vraag die vaak over het hoofd wordt gezien: is de spanning eigenlijk wel van het team zelf? Soms ligt de oorzaak in hoe het team in de organisatie hangt. Onduidelijke doelen, vage verantwoordelijkheden of een structuur die niet klopt kunnen ook voor veel spanning en gedoe zorgen.
Wat het extra complex maakt, is dat de aard van het werk de dynamiek kleurt. In organisaties waar mensen van nature stevig voor hun belangen opkomen, levert dat een ander type spanning op dan bijvoorbeeld in de zorg, waar grenzen bewaken of de ander aanspreken vaak juist de uitdaging is. Vivian: “Dan komt die spanning soms via een andere weg naar buiten. Door roddelen bijvoorbeeld, of zelfs door pestgedrag.”
Spanning die je negeert verdwijnt niet. De frustratie neemt toe, mensen trekken zich terug of gaan juist in de aanval, en de samenwerking wordt stroever. Het gevolg: jij blijft als leidinggevende keihard werken om dingen te fixen die eigenlijk in het team thuishoren.
Vier strategieën om met spanning in je team om te gaan
Er is geen stappenplan dat altijd werkt, maar er zijn wel bewuste keuzes die je kunt maken als leider.
Tip 1: Maak spanning bespreekbaar
Het klinkt als een open deur, maar in de praktijk is het één van de moeilijkste dingen die je kunt doen: boven tafel krijgen wat er speelt, zonder het meteen te willen oplossen.
Vivian: “De kunst is om door de spanning niet in je eigen stressreactie te schieten. Kun je echt luisteren en horen voorbij de woorden? Kun je horen wat er op een dieper niveau gezegd wordt? Welke behoefte zit eronder?”
Wat daarbij helpt is het team te laten weten dat spanning erbij hoort. Zeg dingen als: dit is misschien een superspannend gesprek, en dat is oké. Juist als je die spanning samen kunt verdragen, komen de meest relevante dingen op tafel. Zo creëer je een bedding waarin mensen durven spreken, zonder dat je partij kiest of je eigen agenda beschermt.
Tip 2: Onderzoek je eigen aandeel
Als leider ben je onderdeel van de dynamiek in je team. Vivian: Vaak zie je leidinggevenden die keer op keer spanning proberen weg te halen. De vraag is: kun je achterover zitten en het laten gebeuren? Kun je verdragen dat het schuurt, zodat op tafel kan komen wat gezegd moet worden?
Vivian: “Wat voor teamdynamiek genereer jij steeds? Het kan zijn dat je steeds ongeveer hetzelfde type teams creëert. Dan denk je: die teams zijn allemaal zo afwachtend. Maar misschien heeft het ook iets te maken met jouw stijl.”
Hoe eerlijker je naar die spiegel durft te kijken, hoe meer ruimte je creëert voor je team om hetzelfde te doen.
Tip 3: Creëer gezamenlijke doelen en waarden
Als het stormt in een team, helpt het enorm om een gedeeld ankerpunt te hebben. Vivian: “Gezamenlijke doelen helpen natuurlijk heel erg. Als we het erover eens zijn dat we iets belangrijk vinden, dan is dat een ijkpunt om ons op te richten.”
Dat gaat verder dan een lijstje waarden aan de muur. Het vraagt dat je als team ook bespreekt wat die waarden in de praktijk betekenen, en hoe je wilt samenwerken als het spannend wordt.
Tip 4: Zoek naar kleine stappen vooruit
De neiging is groot om alles in één keer te willen oplossen. Vivian: “De meeste mensen willen meteen boven aan de trap zijn, maar je komt alleen traptrede voor traptrede boven. Iedere sessie waarin iets gehoord is, iets op tafel heeft kunnen komen wat ertoe doet, is er één.”
Een belangrijke stap hierin is leren luisteren naar elkaar. In veel teams zegt iemand iets en associeert de ander er meteen op door, met als gevolg dat de eerste spreker zich niet gehoord voelt. Oefen met samenvatten en doorvragen voordat je reageert.
Een praktijkvoorbeeld: spanning bespreekbaar maken in een team
Vivian deelt een voorbeeld uit haar praktijk. Een team had een aantal mooie open sessiesgehad, maar één persoon was steeds afwezig geweest. Toen die erbij kwam, veranderde de hele dynamiek. De openheid verdween op slag.
Vivian: “Soms kan één individu enorm veel impact hebben op een groep. Dan is het als manager zaak om dat bespreekbaar te maken. Waarom heeft iemand zo’n machtspositie? Soms moet je het begrenzen. En soms, als je na lange tijd constateert dat het niet oplosbaar is, kan het antwoord zijn dat iemand beter het team kan verlaten.”
Dat klinkt misschien stevig, maar het kan ook nodig zijn om weer ruimte te maken voor een gezonde samenwerking.
Wanneer is extra ondersteuning nodig?
Niet alle spanning los je op met een goed gesprek en een dosis goede wil. Conflicten die steeds terugkeren, ook als er mensen vertrekken, of patronen die zich blijven herhalen ondanks je inspanningen zijn signalen dat er iets diepers speelt.
Bij Teamontwikkeling leren teams om samen te leren, zodat ze na afloop met elkaar kunnen oplossen wat er nodig is. En wil je als leidinggevende zelf groeien in het begeleiden van teamdynamiek? Dan biedt de opleiding Teamcoaching en groepsdynamica je de verdieping om die rol met meer bewustzijn en vaardigheid in te vullen.
Samen groeien door aandacht voor spanning
Spanning in een team is onvermijdelijk, en dat is op zichzelf niet erg. Het wordt pas een probleem als je het negeert of direct probeert weg te krijgen. De teams die het sterkst worden zijn niet de teams zonder spanning, maar de teams die geleerd hebben om er samen doorheen te gaan. Dat begint bij vertragen en werkelijk luisteren. Bij de moed om te benoemen wat je ziet, ook als dat ongemakkelijk is. En bij de bereidheid om naar je eigen aandeel te kijken, voordat je naar de ander wijst.
Inzichten
- Spanning kan een signaal zijn van groei. Het nodigt uit tot verdieping, mits je het durft te zien en bespreekbaar maakt.
- Openheid werkt verbindend. Door spanning samen te verdragen in plaats van weg te managen, ontstaat ruimte voor wat er werkelijk speelt.
- Zelfreflectie is onmisbaar. Je eigen aandeel kennen als leider is de eerste stap naar een andere dynamiek in je team.
- Kleine stappen maken het verschil. Leren luisteren, samenvatten en doorvragen zijn krachtige interventies die je morgen al kunt inzetten.
- Hulp vragen is geen zwakte maar leiderschap. Erkennen dat je het niet alleen kunt oplossen getuigt van zelfkennis en moed.
Het begint bij jou
Om hier niet alleen over te lezen, maar het ook naar jezelf toe te trekken, helpt het om even stil te staan bij deze vragen:
- Wat roept spanning bij mij op? Welk gevoel komt er in mijn lijf, en wat doe ik daar doorgaans mee?
- Hoe reageer ik als leider wanneer ik spanning in mijn team waarneem? Ga ik meteen oplossen, ga ik het vermijden, of kan ik erbij blijven en het verdragen?
- Hoe heb ik het thuis geleerd om met spanning om te gaan? En hoe werkt dat door in de manier waarop ik omga met conflicten?
- Wat wil ik anders doen, en welke kleine stap kan ik daar deze week al in zetten?
Een kleine oefening
Probeer deze week elke dag één moment van spanning bewust op te merken. Het hoeft niets groots te zijn. Een gesprek dat stroef verloopt, een reactie die je verrast, een sfeer die ongemerkt verschuift.
Noteer kort wat je opviel. Niet om het meteen te analyseren, maar om het te zien. Wat was het moment? Wie waren erbij betrokken? Wat deed jij?
Na een week kijk je terug, met nieuwsgierigheid in plaats van oordeel. Welke patronen herken je bij jezelf en bij je team? Wat valt je op dat je eerder niet zag?
Het doel is niet om spanning op te lossen, maar om het waar te nemen. Want zoals Vivian zegt: pas als je zicht hebt op wat er werkelijk speelt, kun je er bewust mee omgaan. En dáár begint het echte werk.