Veel professionals, zowel leidinggevenden als niet-leidinggevenden, worstelen met onzekerheid over hun eigen kunnen. Ze zoeken naar manieren om meer zelfvertrouwen te ontwikkelen in hun werk en leiderschap.
Trainer Sabine van Dijk noemt zelfvertrouwen iets ongrijpbaars. Je hebt het niet overal evenveel. In de ene context durf je je mening te geven, in de andere houd je je in. Interessant wordt het als je dat niet meteen probeert te fixen, maar het eerst onderzoekt. Waar heb je het? Waar raak je het kwijt? En wat gebeurt er in de omgeving waardoor dat verschuift?
Ze moedigt aan om niet alleen naar het hier en nu te kijken, maar ook terug in de tijd. Kijk door je oogharen terug naar jezelf en je leven tot nu toe. Wanneer is je zelfvertrouwen gaan wankelen? Zijn er gebeurtenissen geweest die je aan het twijfelen brachten? En de conclusies die je toen hebt getrokken om jezelf te beschermen tegen teleurstelling of onveiligheid, kloppen die eigenlijk nog?
Zelfvertrouwen gaat volgens Sabine niet over jezelf opblazen of harder je best doen. Het gaat over begrijpen wat er met je gebeurt in bepaalde situaties. Het is geen vast bezit dat je hebt of niet hebt, maar iets wat kan verschuiven, afhankelijk van de context en wat er van je gevraagd wordt.
Juist daarom is het nu zo’n actueel thema. Veel professionals werken hybride. Je zit vaker alleen achter je scherm en krijgt minder directe feedback of bevestiging uit je omgeving. Teams wisselen sneller, rollen veranderen en zekerheden worden minder vanzelfsprekend. Tegelijk groeit de aandacht voor persoonlijk leiderschap. Dat maakt dat mensen vaker naar zichzelf kijken en zich afvragen of ze het wel goed genoeg doen.
Sabine benoemt dat zelfvertrouwen daarmee niet alleen iets persoonlijks is, maar ook samenhangt met de omgeving waarin je werkt. Wat gebeurt er om je heen waardoor je jezelf kleiner maakt dan nodig? Welke signalen krijg je? Welke conclusies trek je om jezelf te beschermen tegen teleurstelling of onveiligheid? En durf je die conclusies opnieuw tegen het licht te houden?
Waarom is zelfvertrouwen ontwikkelen soms zo lastig?
Volgens Sabine heeft dat alles te maken met hoe hardnekkig het beeld is dat je van jezelf hebt opgebouwd. Zelfvertrouwen werkt vaak als een selffulfilling prophecy. Als je al door de bril kijkt van: ik ben hier niet goed in, straal je dat ook uit wanneer je ergens aan begint.
Ze legt uit dat onzekerheid vaak voortkomt uit ervaringen die je aan het wankelen hebben gebracht. Om jezelf te beschermen trek je conclusies. Bijvoorbeeld dat je beter je mond kunt houden, of dat je geen fouten mag maken. Het probleem is dat die conclusies vaak jaren later nog steeds je gedrag bepalen, terwijl ze allang niet meer kloppen.
Daar komt perfectionisme vaak nog bovenop. Hoe hoog leg jij de lat voor jezelf? Kijk je realistisch naar je prestaties of perfectionistisch? In dat laatste geval wordt zelfvertrouwen bijna onhaalbaar, omdat het nooit goed genoeg lijkt.
Wat gebeurt er als je niet werkt aan je zelfvertrouwen
Als je niets doet met die onzekerheid, kan het zich langzaam vastzetten. Je wordt voorzichtiger in je communicatie. Je stelt minder snel vragen. Je laat kansen liggen. Je neemt minder initiatief of gaat juist overcompenseren door alles perfect te willen doen.
Sabine benoemt ook dat dit op termijn stress kan geven. Omdat je bijvoorbeeld jezelf continue kleiner maakt dan nodig. Of omdat je jezelf steeds moet bewijzen. En omdat je niet handelt vanuit wie je bent, maar vanuit de angst om fouten te maken of niet goed genoeg te zijn, wordt het steeds moeilijker om nog op jezelf te vertrouwen.
Niet werken aan je zelfvertrouwen raakt zelden alleen jou. Het werkt door in hoe je samenwerkt, hoe je besluiten neemt en hoe je aanwezig bent in het team.
Teamleden voelen het, ook als je het niet uitspreekt. Besluiten schuiven. Gesprekken worden voorzichtiger. En de ruimte om echt jezelf te zijn in je persoonlijk leiderschap wordt kleiner.
Vijf tips om meer zelfvertrouwen te krijgen
Zelfvertrouwen ontwikkelen vraagt geen grote interventies, maar bewustwording en oefening. Sabine benadrukt dat het geen quick fix is, maar een proces van anders leren kijken naar jezelf en naar je gedrag.
Tip 1: Focus op je successen
Sabine raadt aan om anders naar je eigen prestaties te leren kijken. Niet alleen naar wat niet goed ging, maar juist naar wat wél lukte. Een bewezen effectieve methode is bijvoorbeeld het bijhouden van een dankbaarheids- of succesdagboek. Schrijf op wat je goed hebt gedaan. Het opschrijven van dit soort momenten helpt je om minder te focussen op tekort en meer op wat er al was en wat er al lukt.
Tip 2: Vraag om gerichte feedback
Volgens Sabine is je eigen oordeel vaak veel harder dan dat van anderen. In je hoofd kan iets enorm groot worden, terwijl anderen denken: het ging eigenlijk prima. Door actief feedback te vragen kun je dat verschil onderzoeken. Niet algemeen, maar gericht. Stel bijvoorbeeld vragen als: ‘wat ging goed en wat had anders gekund? Dat helpt je om je eigen beeld te toetsen en mogelijk bij te stellen.
Tip 3: Daag jezelf uit met kleine stappen
Wie onzeker is, maakt zichzelf vaak kleiner dan nodig. Sabine benadrukt dat je niet meteen grote sprongen hoeft te maken. Kleine stapjes zijn al genoeg. Bijvoorbeeld door in een overleg te zeggen: ik zie dat anders. Door dat te oefenen in kleine situaties, verandert langzaam ook de bril waarmee je naar jezelf kijkt.
Tip 4: Ontwikkel een groeimindset
Volgens Sabine betekent een groei mindset dat je jezelf niet vastzet op wat je vandaag kunt, maar ziet dat je kunt leren, oefenen en ontwikkelen. Zelfvertrouwen komt dan niet voort uit meteen iets goed kunnen, maar uit het vertrouwen dat je kunt groeien in wat je nog lastig vindt.
Ze benadrukt dat fouten daarbij geen bewijs zijn dat je faalt, maar informatie geven over waar je staat en wat je te leren hebt. In plaats van denken ik kan dit niet, verschuift de vraag naar’ wat kan ik hiervan leren en wat heb ik nodig om hier beter in te worden’.
Een baby stopt ook niet met lopen als hij drie keer is gevallen. Toch doen volwassenen dat wel met vaak met het werken aan hun zelfvertrouwen. Door fouten te zien als onderdeel van ontwikkeling, verschuift de manier waarop je naar jezelf kijkt.
Sabine gebruikt daarbij vaak de uitspraak: “The master has failed more times than the beginner has even tried.” Fouten maken hoort erbij. En wie voor groei kiest, leert erop vertrouwen dat je niet vastzit in wat nu nog niet lukt.
Tip 5: Zorg voor een ondersteunend netwerk
Zelfvertrouwen ontwikkel je niet alleen. Sabine benadrukt hoe belangrijk het is om mensen om je heen te hebben bij wie je veilig voelt en waarbij je je kunt uitspreken. Ze nodigt uit tot een ongemakkelijke maar wezenlijke vraag: ‘wil je oké zijn in je eigen ogen of vooral in die van anderen’? En ‘deug je pas als je iets goed doet, of voel je je ook oké los van prestatie’?
Praktijkvoorbeeld: zelfvertrouwen ontwikkelen in een nieuwe rol
Sabine vertelt over haar eigen start als trainer. Ze dacht toen regelmatig: wie ben ik om dit te doen? Wie ben ik om deze training te mogen geven? Gaandeweg leerde ze dat leren samen gaat met fouten maken. En dat haar eigen oordeel vaak veel strenger was dan dat van anderen. Het hielp haar om milder naar zichzelf te kijken en haar zelfvertrouwen niet te koppelen aan perfectie, maar aan ontwikkeling.
Wanneer is extra ondersteuning nodig
Soms blijft onzekerheid terugkomen, ondanks alles wat je zelf al probeert. Dan kan het helpen om daar samen met anderen naar te kijken. Sabine verwijst in dat geval naar de training APK, waarin gewerkt wordt aan authenticiteit, persoonlijke kracht, grenzen en energiebalans.
Volgens Sabine zijn de KIM en KIM voor niet-leidinggevende ook waardevol omdat je met een kleine groep samen optrekt. Je ziet jezelf niet alleen door je eigen ogen, maar ook door die van anderen. Dat helpt om je zelfbeeld te verruimen en te verzachten.
Niet om jezelf te ‘repareren’, maar om inzicht te krijgen in hoe je zelfvertrouwen werkt en wat je nodig hebt om daar anders mee om te gaan.
Conclusie: zelfvertrouwen ontwikkelen is een proces
Sabine benoemt dat zelfvertrouwen geen vast bezit is. Soms staat het vanzelf, soms zakt het weg. Het gaat er niet om dat je dat oplost, maar dat je zicht krijgt op hoe dat voor jou werkt. Zodat je bewuster wordt van je eigen beweging als onzekerheid zich aandient.
Inzichten
- Zelfvertrouwen is contextafhankelijk en geen vast gegeven.
- Onzekerheid werkt vaak als een self-fulfilling prophecy.
- Je eigen oordeel is meestal strenger dan dat van anderen.
- Fouten maken is onderdeel van groei.
- Zelfvertrouwen ontwikkel je in relatie tot je omgeving.
Het begint bij jou. Reflectie
Om hier niet alleen over te lezen, maar het ook direct te doorvoelen, helpt het om even stil te staan bij deze vragen:
- In welke situaties voel jij je klein of geremd?
- Welke conclusies over jezelf draag je al jaren met je mee?
- Kijk je realistischer of perfectionistischer naar jezelf?
Een kleine oefening
Sabine stelt voor om je brein actief te trainen in anders kijken naar jezelf.
Schrijf een maand lang iedere avond drie dingen op waar je trots op bent van die dag. Dat hoeven geen grote dingen te zijn. Juist de kleine dingen tellen. Bijvoorbeeld:
- Je verwoordde je standpunt helder in een overleg.
- Je rondde een beleidsstuk af waar je tegenop zag.
- Je nam pauze terwijl je het druk had.
- Je at niet achter je laptop.
- Je ging even naar buiten.
- Je deed iets aardigs voor een collega.
- Je zei nee tegen een verzoek dat je eigenlijk lastig vond.
Volgens Sabine helpt het ook om dit in de ochtend te doen. Schrijf dan op waar je die avond trots op zou willen zijn. Daarmee leg je een andere focus in je hoofd. Je brein gaat gedurende de dag zoeken naar momenten die daarbij passen. Je verlegt zo je aandacht van alles wat niet goed gaat naar wat wel goed gaat.
Ze benoemt dat dit vaak lastiger is dan mensen denken. Zeker als je gewend bent kritisch naar jezelf te kijken. En juist dat is de oefening. Hoe vaker je het doet, hoe vaardiger je erin wordt.