Laten we even stilstaan bij omgaan met weerstand en belangen
Je kondigt een verandering aan en voelt meteen de sfeer in de kamer verschuiven. Iemand zucht, een ander stelt een vraag die eigenlijk geen vraag is. Of de weerstand is subtieler: mensen zeggen ja in de vergadering maar doen het daarna toch anders. Je hebt het gevoel dat je constant aan het overtuigen bent, maar er niet doorheen komt.
Leiding geven aan een team waarin niet iedereen direct meegaat, is voor veel leidinggevenden en professionals een terugkerend vraagstuk. Het botst met je wil om vooruit te komen. En hoe meer je uitlegt, hoe erger het soms lijkt te worden. Dat gevoel van tegenwerking, ook als het niet zo bedoeld is, kost energie.
In deze blog legt trainer Esther Blenk van vanHarte&Lingsma uit hoe weerstand werkt, wat er bijna altijd echt onder zit en hoe je er met meer bewustzijn en vertrouwen mee omgaat.
Waarom is omgaan met weerstand zo lastig?
Wat leidinggevenden lastig vinden aan weerstand, is vaak niet de inhoud maar de eigen reactie die het oproept. Esther: “Een leidinggevende heeft een plan en er zijn regelmatig één of twee mensen die zeggen: dat ga ik absoluut niet doen of, daar ben ik het niet mee eens. Die gaan als het ware in de touwen. En de leidinggevende komt dan voor haar gevoel klem te zitten: ik zou eigenlijk gewoon willen zeggen “doe nou mee! . Maar dat schiet zijn doel voorbij, want weerstand roept weerstand op. Dat is zelfs biologisch hoe het werkt.”
Wat leidinggevenden vervolgens vaak doen, is argumenteren: de inhoud nog een keer uitleggen, andere woorden zoeken, zeggen dat het echt moet. Maar dat maakt de weerstand alleen maar groter, omdat de ander zich niet gehoord voelt. Je loopt tegen een muur aan en begrijpt niet waarom.
Wat gebeurt er als je weerstand en belangen negeert?
Als je weerstand niet bespreekt, groeit het. Esther gebruikt daarvoor een beeld dat blijft hangen: gasten en vis blijven drie dagen fris. Een onderstroom die niet wordt benoemd, gaat rotten en wordt dieper. Dat zie je in teams en in organisaties: mensen die het oneens zijn om het oneens te zijn, los van waar het oorspronkelijk over ging. Het gevoel niet gehoord te worden, wordt belangrijker dan de inhoud. Dat kan je niet fair vinden, of onlogisch, maar het gebeurd wel.
Voor de leidinggevende heeft het ook een persoonlijke prijs. Weerstand die je elke dag tegenkomt zonder te weten hoe je ermee om moet gaan, kost energie. Het gevoel dat je altijd moet overtuigen, altijd moet pushen, altijd aan het laveren bent, dat sloopt op den duur. Terwijl de sleutel niet harder werken is, maar anders.
Het goede nieuws: omgaan met weerstand is iets wat je kunt leren. Het begint bij begrijpen hoe weerstand werkt, ook bij jezelf.
Vier strategieën om met weerstand en belangen om te gaan
Constructief omgaan met weerstand begint bij aandacht: voor wat de ander zegt, voor wat er onder zit en voor wat er bij jezelf gebeurt. De vier strategieën hieronder helpen je daarbij.
Stap 1: Benoem wat je ziet
Zodra je weerstand opmerkt, leg het op tafel. Niet als oordeel, maar als feitelijke observatie: ik zie dat je op de rem gaat staan, of: ik merk dat je er moeite mee hebt. Weerstand die je niet benoemt, groeit. En hoe langer je wacht, hoe lastiger het gesprek wordt.
Stap 2: Geef erkenning
Erkenning geven betekent niet dat je zegt dat iemand gelijk heeft. Het betekent dat je zegt: als ik in jouw situatie zou staan, snap ik dat dit lastig is. Esther: “Daarmee zeg je niet dat iemand gelijk heeft. Je zegt: oké, in jouw positie is dit ook lastig. Dat verschil is groot.”
En zelf als je het niet begrijpt, dan kan je zeggen: ik geloof niet dat ik je helemaal begrijp, maar ik zie wel dat het voor jou belangrijk is.
Dat vraagt ook eerlijkheid over je eigen weerstand. Als de reactie van de ander iets met je doet, benoem dat dan. Esther: “Je kunt zeggen: ik merk ook dat jouw reactie iets met mij doet. Ik zou zo graag willen dat iedereen de schoonheid ervan inziet. Maar jij voelt dat niet zo. Omgaan met weerstand betekent ook dat je in het moment omgaat met je eigen weerstand.”
Stap 3: Luister naar wat er echt onder zit
Nu kun je vragen stellen. Esther: “De kunst is om niet te vragen naar de inhoud, maar naar waarom het iemand zo aan het hart gaat. Wat maakt nou dat het je zo raakt? En dan gaat iemand alsnog naar de inhoud en dan is het de kunst om te zeggen: ja, maar waarom raakt het? Bijvoorbeeld als er een reorganisatie wordt aangekondigd, en een medewerker heeft weerstand. Ga, dan voorbij aan de inhoudelijke argumenten die de medewerker noemt waarom dat geen goed idee is. Vraag waarom het zo raakt. En dan kom je altijd bij belangrijke waarden uit, als zekerheid, veiligheid.
Weerstand die niet mag bestaan wordt groter. Weerstand die gehoord wordt, lost langzaam op of maakt ruimte voor een gesprek over wat er wél kan.
Stap 4: Zoek de verbinding, niet de overwinning
Er is een uitdrukking die Esther regelmatig gebruikt in haar trainingen: do you want to be right or do you want to have peace? Het gaat niet om winnen. Het gaat om helderheid én verbinding tegelijk. Esther: “Een leidinggevende kan zeggen: ik heb de erkenning gegeven, ik heb de vragen gesteld, en de reorganisatie komt er. Dat is niet overwinnen. Maar het is wel duidelijk zijn. Wat heb je nodig om er zo goed mogelijk mee om te gaan?”
Het gezamenlijke belang is de plek waar je naartoe werkt. Niet: ik heb gelijk. Maar: dit is de realiteit en wat hebben we allebei nodig om hier goed uit te komen?
Praktijkvoorbeeld: een medewerker die te snel een stap omhoog wil
In één van Esthers trainingen oefende een leidinggevende met een situatie die veel mensen kennen. Een medewerker wilde een stap omhoog, de leidinggevende vond het te snel. Deze zag zeker het talent, en er moest ook nog een en ander geleerd worden. Meters worden gemaakt in ervaring. De reactie van de medewerker was pittig: anderen krijgen het ook, ik ben al lang genoeg bezig.
De leidinggevende had weerstand op de weerstand van deze medewerker. Waarom heet de medewerker geen geduld? “Door samen met een acteur te oefenen en te blijven doorvragen, kwamen ze bij wat er echt speelde: de medewerker voelde druk vanuit het gezin van herkomst om snel te presteren. Niet de promotie zelf was het probleem, maar de angst om tekort te schieten in de ogen van anderen. Zodra dat op tafel lag, kon de leidinggevende zeggen: ik heb veel vertrouwen in jou, dit is het pad, dat vraagt tijd, maar je gaat er wel komen. Dat was genoeg. De leidinggevende moest daarvoor wel nieuwsgierig worden in plaats van blijven zoeken naar bevestiging van wat al vaststond.
Wanneer is extra ondersteuning nodig?
Esther: Omgaan met weerstand noem ik regelmatig hogere wiskunde. Het triggert je patronen en roept allerlei emoties op. Het is echter zeker iets wat je je kunt leren, maar vergt dus ook reflectie op je eigen patronen. Als je merkt dat je steeds vastloopt bij dezelfde type situaties, is dat een signaal. Om naar je eigen handelen te kijken.
In trainingen als Coachend Leidinggeven, de KIM voor leidinggevenden of de PCI oefen je met precies deze situaties: hoe ga je om met weerstand in de kamer, en hoe met de weerstand in jezelf?
Conclusie: weerstand als signaal, niet als obstakel
Weerstand laat iets zien. Dat er waarden in het spel zijn, dat er iets is wat aandacht vraagt. Wie leert om weerstand te lezen in plaats van te bestrijden, maakt contact. En contact is de basis voor alles wat daarna komt.
Wat doe jij als iemand op de rem gaat staan? En wat doet die weerstand met jou?
Inzichten
- Weerstand roept weerstand op. Argumenteren maakt het zelden beter, luisteren maakt het zelden slechter.
- Weerstand gaat vrijwel nooit over de inhoud. Zoek naar de waarden die worden geraakt.
- Je eigen weerstand herkennen is de eerste stap: het is een biologisch proces, geen karakterfout.
- Bespreekbare weerstand kan opgelost worden. Onbespreekbare weerstand rot en groeit.
- Helderheid en verbinding sluiten elkaar niet uit. Je kunt duidelijk zijn en menselijk tegelijk.
Het begint bij jou
Om hier niet alleen over te lezen, maar het ook naar jezelf toe te trekken, helpt het om even stil te staan bij deze vragen:
- In welke situaties merk je dat je weerstand hebt op de weerstand van een ander?
- Wanneer vraag je naar de waarden onder de weerstand, en wanneer blijf je hangen in de inhoud?
- Hoe eerlijk ben je over je eigen weerstand in gesprekken met je team?
Een kleine oefening
Kies een situatie waarin je de komende week weerstand verwacht, of er nu al mee zit. Schrijf op: wat is de weerstand die je ziet? Wat denk je dat er onder zit? En wat zou je kunnen zeggen om de weerstand te benoemen zonder het als oordeel te brengen?