Je bent de hele dag van vergadering naar meeting gegaan en in de file naar huis staat een podcast aan die je half hoort, terwijl je in je hoofd een to-do lijstje maakt. Thuis staat je hoofd nog vol aan en voel je dat je rechteroog trilt. Herkenbaar?
Je bent niet de enige. Sterker nog, het stressgerelateerd verzuim was nog nooit zo hoog in Nederland (bron: https://nos.nl/artikel/2587486-ziekmeldingen-op-hoogste-niveau-in-jaren-met-name-stressgerelateerd-verzuim) Energie kan weglekken als je bijvoorbeeld niet op je plek zit, geen betekenisvol werkt of als je je talenten niet kwijt kunt. Of juist als je onderprikkeld wordt.
Dat zie je niet alleen terug in statistieken, maar ook in hoe je je aan het eind van de dag voelt. Hoe vaak sta jij stil bij je eigen energiebalans? En wat doe je op het moment dat je merkt dat die balans niet zo positief uitslaat? Burn-outcijfers stijgen al jaren. De hoeveelheid prikkels zijn de afgelopen decennia explosief toegenomen. Werkdruk en bereikbaarheid schuiven in elkaar. Dat maakt energiebalans niet alleen een individueel vraagstuk, maar ook een collectieve uitdaging. Hoe jij hiermee omgaat heeft direct invloed op jezelf, je team en de mensen om je heen.
In deze blog lees je hoe jij je energiebalans beter begrijpt en in kleine concrete stappen kunt versterken.
Waarom energiek blijven en balans vinden zo lastig is
Om ervoor te zorgen dat je energiek en in balans blijft, is het belangrijk om goed te zicht te hebben op wat jou energie geeft, en wat energie neemt. Trainer Sabine van Dijk zegt daarover: “wat brengt je energieweegschaal in of uit balans? Oftewel: wat kost jou energie en wat geeft jou energie? Zorg ervoor dat je daar goed grip op hebt. En breng ook in kaart hoeveel tijd je bezig bent met zowel de energie gevende als de energie kostende activiteiten.”
Sabine zegt het zo: “Vroeger zeiden ze weleens van hard werken ga je niet dood. Dat klopt. Maar we weten inmiddels ook dat onvoldoende rust en hersteltijd juist veel stress oplevert. Daarom is het zo belangrijk om te kijken wat jij doet om echt te ontspannen.”
Er is daarbij een verschil tussen ontsnappen en ontspannen. De eerste is met een scherm, de tweede is zonder scherm. Wat brengt je bijvoorbeeld meer? Scrollen op je telefoon ’s avonds of het maken van een avondwandeling?
Het aantal prikkels is de afgelopen 20 jaar exponentieel toegenomen. Op je werk heb je e-mail, maar daarnaast ook vaak communicatie via Teams, Slack, WhatsApp of Signal. Of allemaal. Tel daar social media bij op en je hebt een beeld hoeveel prikkels je tijdens je werkdag te verwerken krijgt.
Onze hersenen zijn daar simpelweg niet op ingericht. Je hormoonspiegel gaat omhoog wanneer het druk is en daalt pas langzaam wanneer je rust neemt. Voor je lichaam daadwerkelijk tot rust is gekomen, zit jij alweer in de volgende prikkel. Daardoor nemen we met elkaar structureel te weinig rust, vervelen we ons te weinig en staren we te weinig uit het raam. En dat maakt het lastig om überhaupt te voelen wat je nodig hebt.
Tegelijk hebben veel professionals moeite met begrenzen. Sabine geeft aan dat dit vaak samengaat met een groot verantwoordelijkheidsgevoel. Je wilt het goed doen. Je wilt anderen niet teleurstellen. En voor je het weet zeg je ja, terwijl je eigenlijk nee voelt. Dat maakt energiek blijven niet alleen een kwestie van herstel, maar ook van moed om je grenzen kenbaar te maken.
De gevolgen als je niets doet
Als je structureel uit balans raakt, merk je dat op alle fronten. Je kan het aan verschillende dingen herkennen. Je motivatie neemt bijvoorbeeld af, je hoofd wordt mistig, je vind het lastig om hoofd- en bijzaken te onderscheiden of je kunt steeds minder goed prioriteiten stellen.
Het kan zich ook fysiek uiten in klachten als bijvoorbeeld gespannen kaken, een trillend ooglid, spanning in je nek of een hogere hartslag. Emotioneel kan het zich uiten door sneller huilen, sneller boos zijn of angstiger reageren dan je van jezelf gewend bent.
In teams kan dat leiden tot misverstanden, irritatie en uiteindelijk tot minder samenwerking. Als je deze signalen negeert of onvoldoende serieus neemt loop je het risico dat je overspannen raakt of in een burn-out komt. Tijdig ingrijpen is dus geen luxe, maar een vorm van zelfzorg en leiderschap.
Vijf strategieën om energiek te blijven en je balans te bewaken
Herken je bovenstaande bij jezelf of iemand in je directe omgeving? Er zijn meerdere strategieën om energie en balans te houden. Hieronder lees je een aantal praktische tips die je als leidinggevende kan toepassen in je team of die je direct voor jezelf kunt gebruiken.
Tip 1: Stel duidelijke grenzen
Eén van de belangrijkste energielekkers is het gebrek aan grenzen. Veel mensen vinden grenzen stellen vaak spannend, omdat ze bang zijn anderen teleur te stellen. Sabine geeft aan dat dit vaak aannames zijn die je hebt. Wat voor jou als heel groot aanvoelt, kan voor de ander helemaal niet zo groot zijn. Test hierin op een veilige en voorzichtige manier je aannames.
Collega’s zijn juist geholpen met duidelijkheid, en jij ook. Oefen dus met kleine zinnetjes zoals: ‘ik help je graag op een ander moment’, ‘ik wil er even over nadenken’, of ‘het lukt me nu niet’. Hoe vaker je dit doet, hoe normaler het wordt.
Stel daarnaast ook grenzen aan je eigen omgang met werkprikkels. Heb je bijvoorbeeld de hele dag je e-mail open? Probeer dat eens terug te brengen naar 2 of 3 momenten per dag. Hetzelfde geldt voor chatkanalen als Teams of Slack. Communiceer duidelijk wanneer je bereikbaar bent en voorkom dat je continue afgeleid raakt.
Tip 2: Plan bewust herstelmomenten in
Herstel komt er niet vanzelf bij. Als je het niet inplant, verdwijnt het als eerste uit je dag. Juist op drukke dagen en in drukke periodes is het extra belangrijk. Maak bijvoorbeeld een wandeling, neem een pauze zonder je telefoon of neem een paar minuten bewust ademruimte. Doe een korte mindfulness oefening zoals bijvoorbeeld deze 3 minuten ademruimte oefening.
Tip 3: Focus op energiegevers
Volgens Sabine begint dit bij zichtbaar maken wat jou voedt en wat jou energie kost. Zij benoemt daarin vier niveaus. Fysiek, mentaal, emotioneel en spiritueel. Fysiek gaat bijvoorbeeld over wat je eet en drinkt. Mentaal over hoe je slaapt en of je nog met je telefoon bezig bent voor het slapengaan. Emotioneel over of je je gevoelens ergens kwijt kunt. Spiritueel over of je doet wat voor jou betekenisvol is.
Ze zegt letterlijk dat je eerst grip moet krijgen op wat jouw energie uit balans brengt of juist in balans houdt. Dus wat geeft je energie en wat kost je energie. En hoeveel tijd je daaraan besteedt. Ze noemt daarbij het verschil tussen scrollen op je telefoon in de avond en een avondwandeling. Dat eerste voelt soms als ontspanning, maar is vaak vooral ontsnappen aan prikkels, terwijl het tweede daadwerkelijk bijdraagt aan herstel.
Tip 4: Reflecteer regelmatig op je balans
Sabine legt dit uit met het beeld van de olielampjes op het dashboard van je auto. Je lichaam werkt hetzelfde. Het geeft signalen als er iets niet klopt, maar je moet ze wel zien en serieus nemen.
Die olielampjes kunnen lichamelijk zijn, zoals hoge spierspanning, een strak gevoel in je kaken, een hoge hartslag, nekpijn of lage rugklachten. Ze kunnen ook emotioneel zijn, zoals sneller huilen, sneller boos worden of angstiger reageren dan je gewend bent. Mentaal kunnen ze zich uiten in vergeetachtigheid, warrig in je hoofd, geen overzicht meer hebben of moeite hebben met prioriteiten stellen. En soms merk je het in je gedrag: je trekt je terug of je gaat juist nog harder werken en nog eerder beginnen en later stoppen.
Sabine benoemt hoe belangrijk het is om die signalen niet weg te drukken, maar ze juist te leren herkennen. Bijvoorbeeld door vaste reflectiemomenten in te plannen. Tijdens een wandeling. Op vrijdag even de week nalopen. Niet alleen in je hoofd, maar ook door letterlijk in je lijf te voelen. Hoe zitten je schouders. Hoe voelt je buik. Waar zit spanning.
Hoe beter je je eigen olielampjes kent, hoe eerder je kunt bijsturen voordat je echt vastloopt.
Tip 5: Zoek verbinding met anderen
Sabine is daar heel helder over. Wij mensen zijn zoogdieren. En zoogdieren hebben contact met anderen nodig om ons rustig en veilig te voelen. Dat is een fundamenteel verschil met reptielen, die veel meer op zichzelf kunnen overleven. Zonder contact met anderen raak je sneller uit balans.
Ze legt uit dat praten over waar je tegenaan loopt, het delen van zorgen en steun vragen helpt om je stresslevels te reguleren. Je zenuwstelsel komt tot rust door de aanwezigheid van een ander bij wie je je veilig voelt. Dat wordt co-regulatie genoemd. Zo werkt het ook met kinderen: als ouder blijf je rustig als je kind de pan uitflipt, zodat je kind zich weer kan ontspannen door jouw aanwezigheid en kalmte. Als volwassene kan dat bijvoorbeeld bij een collega zijn, een vriend, een partner of iemand die dichtbij je staat.
Juist mensen die uit balans zijn, trekken zich vaak terug of proberen alles alleen op te lossen. Terwijl het tegenovergestelde nodig is. Door de verbinding op te zoeken wanneer je merkt dat je begint te wiebelen voorkom je dat je over grenzen heen gaat. Sabine benadrukt dat we vaak onderschatten hoe voedend menselijk contact is. Meer dan we soms denken.
Praktijkvoorbeeld: Zo herwon ik mijn balans
Sabine vertelt over een deelnemer die merkte dat ze structureel leegliep op een project. Ze zat er al een tijd tegenaan te hikken, maar vond het spannend om het terug te geven aan haar leidinggevende. Ze was bang dat het geen zin zou hebben of dat het haar positie zou schaden als ze er over zou beginnen.
Toch besloot ze het gesprek aan te gaan. Niet met een oplossing, maar door te benoemen hoe zwaar het project voor haar was en hoeveel energie het haar kostte. Haar leidinggevende reageerde begripvol en het project werd vervolgens overgenomen door een collega die het juist graag wilde doen.
Sabine vertelt dat deze deelnemer daarna opgelucht naar huis ging, omdat ze had uitgesproken wat het met haar deed. En ze zag dat de oplossing uiteindelijk meerdere mensen blij maakte.
Wanneer is extra ondersteuning nodig?
Soms merk je dat het niet bij een paar slechte weken blijft. Je blijft moe. Je hoofd blijft vol. Je slaapt slecht. Je lontje wordt korter. Sabine is daar heel duidelijk over. Als je het gevoel hebt dat je echt in overload zit, ga naar je huisarts.
Soms voel je al dat je die kant op gaat, terwijl het nog niet zo ver is. In dat geval kan de training APK helpen. In die training onderzoek je waar je energielek zit, waar je kwaliteiten liggen en hoe je authentiek blijft in de veelheid van dingen om je heen. Het gaat over je energie terugpakken en leren begrenzen.
Sabine benadrukt daarbij dat veel mensen vaak denken dat ze het alleen moeten oplossen, terwijl juist de verbinding van mens tot mens je terug kan brengen naar balans.
Conclusie: De balans vinden is leiderschap tonen
Energiek blijven en in balans zijn gaat niet over alles onder controle hebben. Het is belangrijk dat je voor jezelf op tijd in de gaten hebt wanneer het niet meer stroomt en dan weten wat je kunt doen om de balans te herstellen.
Voel je dat er spanning in je lijf zit, je sneller geïrriteerd bent of slechter slaapt? Dat je minder overzicht hebt of je de dag al moe begint? Stap daar dan niet overheen, maar grijp in. Leiderschap zit in je grenzen kennen en bewaken. Op tijd stoppen en erkennen dat iets teveel wordt. Signalen serieus nemen, ook als het ongemakkelijk voelt.
Inzichten
- Breng in kaart wat jou energie geeft en kost. Met dat inzicht weet je waar je bij wil sturen.
- Veel mensen verwarren ontspanning met ontsnappen. Schermen geven vaak prikkels in plaats van rust, terwijl echte ontspanning prikkelarm is.
- Je lichaam geeft signalen als je uit balans raakt. Die signalen kunnen lichamelijk, emotioneel, mentaal of in je gedrag zitten. Hoe beter je ze leert kennen, hoe eerder je kunt bijsturen.
- Grenzen stellen is geen hardheid, maar nodig om je energie te beschermen. Wie altijd ja zegt, betaalt daar uiteindelijk zelf de prijs voor. Een ja betekent niks als je geen nee kunt zeggen.
- Verbinding met anderen is geen luxe maar een voorwaarde. Praten, delen en steun vragen helpt je stresssysteem reguleren en brengt je sneller terug in balans.
Het begint bij jou. Reflectie.
Om hier niet alleen over te lezen, maar het ook direct te doorvoelen, helpt het om even stil te staan bij deze vragen:
- Waar merk ik op dit moment dat mijn energie weglekt, niet in mijn hoofd maar in mijn lijf?
- Wanneer voelde ik me de afgelopen weken goed in balans en wat deed ik toen?
- Welke grens voel ik al een tijdje maar spreek ik nog niet uit?
Een kleine oefening.
Sabine stelt een eenvoudige oefening voor om concreet grip te krijgen op je energiebalans. Neem een blad papier of een notitieboekje. Maak drie kolommen.
In de eerste kolom schrijf je al je activiteiten op van één dag. Vanaf het moment dat je wakker wordt tot het moment dat je gaat slapen. Tandenpoetsen. Douchen. E-mails beantwoorden. Vergaderen. Scrollen op je telefoon. Alles.
In de tweede kolom zet je per activiteit een plus, een neutraal teken of een min.
- Een plus als het je energie geeft.
- Neutraal als het weinig met je doet.
- Een min als het je energie kost.
Doe dit één dag of liever nog drie dagen. Kijk daarna terug. Welke twee activiteiten kosten je structureel energie en kun je schrappen of anders inrichten? En welke ene activiteit geeft je energie en kun je vaker doen of meer ruimte geven?
Sabine zegt erbij: kies daarna één kleine actie die je vandaag nog kunt doen. Iets simpels. Een wandeling plannen. Een notitieboekje kopen om dit bij te houden. Even naar buiten. Het hoeft niet groots te zijn, als je maar een eerste stap maakt.